Nauka skraca drogę od spalin do baku

Spaliny mogą stać się źródłem węgla potrzebnego do produkcji nowego paliwa. Nie da się ich jednak po prostu oczyścić i wlać do baku. Najpierw trzeba wychwycić dwutlenek węgla, następnie dostarczyć wodór i energię, a na końcu przeprowadzić syntezę paliwa. Naukowcy rozwijają technologie, które łączą te etapy, lecz o ich użyteczności zdecyduje nie tylko to, czy proces działa, ale też ile zużywa energii i skąd ona pochodzi.

Jak ze spalin powstaje paliwo?

Po spaleniu paliwa w gazach wylotowych znajduje się między innymi CO₂. To właśnie on może dostarczyć węgla do wytworzenia paliwa syntetycznego. Jest jednak wymieszany z innymi składnikami spalin, dlatego pierwszym krokiem jest jego oddzielenie. W zależności od instalacji wychwycony gaz może wymagać dalszego oczyszczenia, zanim trafi do procesu produkcyjnego.

Sam dwutlenek węgla nie wystarczy. Jest końcowym produktem spalania, więc przekształcenie go z powrotem w paliwo wymaga dostarczenia energii. Potrzebny jest też wodór, najczęściej rozważany w tym zastosowaniu jako produkt elektrolizy wody, czyli rozdzielenia jej na wodór i tlen za pomocą prądu. Dopiero odpowiednie przetwarzanie CO₂ i wodoru pozwala uzyskać związki, z których można wyprodukować paliwo, na przykład syntetyczną naftę lotniczą lub metanol.

Określenie „od spalin do baku” opisuje więc obieg węgla, a nie prostą drogę technologiczną. Pomiędzy miejscem emisji a gotowym paliwem znajdują się instalacje wychwytu, produkcji wodoru i syntezy. Każda z nich potrzebuje urządzeń, energii oraz odpowiednio przygotowanych surowców. Postęp naukowy może usprawniać poszczególne etapy i ułatwiać ich połączenie, ale nie eliminuje nakładu energii koniecznego do odwrócenia skutków spalania.

Po co odzyskiwać CO₂, skoro można go nie emitować?

Wychwyt i wykorzystanie CO₂ nie są zamiennikiem ograniczania zużycia paliw kopalnych. Mogą mieć sens tam, gdzie dwutlenek węgla już powstaje, a uzyskanie paliwa o wymaganych właściwościach inną drogą jest trudne. Wykorzystanie wychwyconego gazu jako surowca różni się przy tym od jego trwałego składowania: węgiel zawarty w paliwie ponownie trafi do atmosfery po jego spaleniu.

Znaczenie ma zatem pochodzenie CO₂. Jeśli został wcześniej pobrany z powietrza albo pochodzi ze źródła biogenicznego, na przykład z przetwarzania biomasy, paliwo może uczestniczyć w obiegu węgla bez wprowadzania do niego nowego węgla kopalnego. Nie oznacza to automatycznie zerowych emisji: energii wymagają także wychwyt, elektroliza, produkcja i transport. Gdy surowcem są spaliny ze spalania paliw kopalnych, ponowne użycie zawartego w nich węgla może opóźnić emisję, ale samo w sobie jej nie usuwa.

Dlatego deklarację, że paliwo jest „z CO₂”, warto odróżnić od informacji o jego bilansie w całym cyklu życia. Taki bilans obejmuje drogę od pozyskania surowców i energii po wykorzystanie paliwa. Dwie instalacje produkujące podobny produkt mogą wypadać inaczej, jeśli jedna korzysta z niskoemisyjnego prądu, a druga z energii wytworzonej z paliw kopalnych.

Energia jest największym sprawdzianem pomysłu

Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) wyprodukowanie litra syntetycznej nafty z wodoru uzyskanego przez elektrolizę i CO₂ wychwyconego bezpośrednio z powietrza wymaga około 25 kWh energii. To szacunek dla określonej ścieżki produkcji, a nie parametr każdego paliwa wytwarzanego ze spalin. Pokazuje jednak skalę wyzwania: odzyskany dwutlenek węgla nie jest gotowym paliwem, a jego przetworzenie wymaga znacznego dopływu energii.

Wychwyt CO₂ z gazów wylotowych i wychwyt bezpośrednio z powietrza to różne rozwiązania. W spalinach dwutlenek węgla jest bardziej skoncentrowany niż w atmosferze, ale trzeba uwzględnić skład konkretnego strumienia gazów oraz pracę instalacji, która go oczyszcza. Z kolei pobranie CO₂ z powietrza pozwala korzystać z atmosferycznego źródła węgla, lecz również wymaga energii i infrastruktury. W obu przypadkach dostępność niskoemisyjnego prądu wpływa na sens zwiększania produkcji.

Znaczenie ma także sposób wykorzystania tej energii. Jeśli można zasilić urządzenie bezpośrednio prądem, droga przez produkcję wodoru, syntezę paliwa, a potem jego spalanie dodaje kolejne etapy. Każdy z nich wiąże się ze stratami. Nie przekreśla to e-paliw, ale przemawia za kierowaniem ich przede wszystkim tam, gdzie bezpośrednie użycie energii elektrycznej jest trudniejsze.

Od demonstracji do produkcji na większą skalę

Prace nad wykorzystaniem spalin wychodzą poza samą koncepcję. W europejskim projekcie ECO₂Fuel opisano demonstrację układu, w którym gazy wylotowe z silnika stacjonarnego kierowano do instalacji wychwytu dwutlenku węgla. Jej deklarowana zdolność wynosiła 7,2 tony CO₂ dziennie przy współczynniku wychwytu 90%. Pozyskany gaz miał następnie zasilać demonstrator produkcji e-paliw.

Taki projekt pokazuje, że poszczególne elementy można połączyć w jeden ciąg technologiczny. Nie dowodzi jeszcze, że gotowe paliwo będzie tanie ani że podobny układ opłaci się wszędzie. Dla większej instalacji trzeba zapewnić stały dopływ CO₂, wodoru i energii oraz zagospodarować produkt w miejscu, w którym znajdzie zastosowanie. Wyniki demonstracji dotyczą sprawności i możliwości działania konkretnego rozwiązania; ocena jego kosztów i bilansu emisji wymaga szerszych danych.

Skala nowych zastosowań CO₂ pozostaje niewielka w porównaniu z jego dotychczasowym wykorzystaniem. IEA podawała, że na świecie używa się około 230 mln ton CO₂ rocznie, przede wszystkim do produkcji mocznika oraz przy wydobyciu ropy. Z danych o planowanych projektach wynikało, że do 2030 r. można byłoby wychwytywać około 8 mln ton CO₂ rocznie na potrzeby paliw syntetycznych. To wielkość wynikająca z planów, nie osiągnięta produkcja. Według tej samej agencji działało jedynie niewiele dużych instalacji wykorzystujących wychwycony CO₂ do produkcji paliw i chemikaliów.

Nie każda droga od spalin do paliwa jest równie korzystna

Możliwość chemicznego przetworzenia CO₂ nie oznacza, że będzie to najlepszy sposób wykorzystania danego strumienia gazu. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Energy Conversion and Management” porównała produkcję e-paliw z CO₂ pochodzącego ze spalania gazu rafineryjnego z alternatywną ścieżką: zelektryfikowanym przetwarzaniem tego gazu. W badanym przypadku wariant polegający na wychwycie CO₂ i ponownym wytworzeniu z niego paliwa wymagał więcej prądu oraz wiązał się z wyższymi kosztami instalacji i paliwa.

Ten wynik dotyczy określonej rafinerii i zestawu rozważanych rozwiązań. Nie przesądza o opłacalności wszystkich e-paliw. Ujawnia jednak ważne pytanie projektowe: czy warto najpierw spalać surowiec, a potem odzyskiwać węgiel z powstałego CO₂, jeśli dostępna jest inna metoda jego przetworzenia? Porównanie powinno obejmować możliwe alternatywy dla danego miejsca, a nie tylko wykazać, że technologia odzysku działa.

Gdzie paliwa syntetyczne mogą być najbardziej potrzebne?

Najbardziej oczywistym zastosowaniem paliw wytwarzanych z CO₂ są sektory, które potrzebują paliw o dużej ilości energii w stosunku do masy i w których przejście wyłącznie na napęd elektryczny jest trudne. Dotyczy to zwłaszcza lotnictwa. Paliwa syntetyczne mogą też znaleźć zastosowanie w części transportu dalekodystansowego, choć wybór konkretnej technologii zależy od potrzeb danego sektora.

IEA zakładała w swoim scenariuszu zerowych emisji netto, że w 2030 r. paliwa syntetyczne oparte na wodorze odpowiadałyby za 1% energii zużywanej w lotnictwie, a biopaliwa za 10%. Są to założenia scenariusza, nie prognoza gwarantowanej sprzedaży. Pokazują raczej, że nawet przy szybkim rozwoju e-paliwa byłyby na tym etapie jednym z kilku rozwiązań, a nie natychmiastowym zamiennikiem całej nafty lotniczej.

Gdy pojawia się informacja o paliwie „ze spalin”, trzy kwestie pomagają ocenić jej znaczenie: skąd pochodzi wychwycony CO₂, jak wytworzono wodór i energię oraz czy mowa o działającym demonstratorze, czy o produkcji na większą skalę. Dopiero odpowiedzi na te pytania pokazują, jak blisko jest droga od spalin do baku — i czy jej skrócenie przynosi korzyść także poza laboratorium.

Przeczytaj również:

Post Author: Anka