07 LUT

Jak ubiegać się o zwrot części kosztów renowacji zabytku w zeznaniu 2026

Nie ma powszechnej ulgi podatkowej w zeznaniu PIT 2026 pozwalającej bezpośrednio zwrócić koszty renowacji zabytku; zwroty realizowane są głównie przez programy dotacyjne Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wojewódzkich konserwatorów zabytków.

Jak działają refundacje i dotacje na renowację zabytków w 2026

Renowacje zabytków nie są w 2026 r. objęte specjalną, ogólnokrajową ulgą podatkową w zeznaniu PIT. Główna forma wsparcia to programy dotacyjne i refundacje, które przyznawane są w trybie konkursowym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) oraz przez wojewódzkich konserwatorów zabytków (WUOZ). W 2026 r. najważniejszym programem krajowym jest program „Ochrona zabytków 2026” z budżetem całkowitym wynoszącym 201,6 mln zł. Program ten zakłada minimalne dofinansowanie na pojedyncze zadanie na poziomie 25 000 zł i dopuszcza finansowanie projektów o wartości do 5 000 000 zł.

W praktyce oznacza to, że właściciel zabytku chcący odzyskać część kosztów renowacji najczęściej będzie ubiegać się o dotację lub refundację w ramach tych konkursów, a nie o odliczenie w PIT. Terminy naborów, limity udziału wkładu własnego i reguły kwalifikowalności kosztów różnią się między programem krajowym a poszczególnymi WUOZ-ami, dlatego należy dokładnie czytać regulaminy naborów.

Kto może ubiegać się o dofinansowanie

  • osoby fizyczne będące właścicielami lub posiadaczami zabytku wpisanego do rejestru,
  • jednostki samorządowe (np. gminy, powiaty), jeśli regulamin wojewódzki dopuszcza ich udział,
  • organizacje pozarządowe takie jak fundacje i stowarzyszenia, o ile regulamin naboru przewiduje ich uprawnienia.

Instytucje państwowe, szkoły i uczelnie są często wyłączone z niektórych typów dotacji, dlatego sprawdź kryteria uprawniające do składania wniosku.

Jakie prace kwalifikują się do refundacji

Kwalifikowalne prace to przede wszystkim czynności o charakterze konserwatorskim, restauratorskim i roboty budowlane bezpośrednio związane z ochroną zabytku. Przykłady prac akceptowanych przez programy:

  • pracę konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach nieruchomych i ruchomych,
  • prace zabezpieczające konstrukcję obiektu, np. naprawa dachu lub stabilizacja murów,
  • odnowienie tynków, wymiana lub renowacja stolarki okiennej i drzwiowej, prace przy elewacji oraz konserwacja detali architektonicznych.

Prace muszą zwykle być wykonane w okresie kwalifikowalności, czyli w ciągu trzech lat poprzedzających rok złożenia wniosku (dla wniosków składanych w 2026 r. będą to prace wykonane w latach 2023–2025). Projekty zakończone przed tym okresem mogą nie być uznane za kwalifikowalne.

Terminy naborów i platformy składania wniosków

Terminy naborów różnią się między programami i województwami. Dla programu krajowego MKiDN składanie wniosków odbywa się przez System Obsługi Programów (SOP). Przykładowe terminy i praktyki w 2025–2026:
– Nabór w programie MKiDN często odbywa się elektronicznie przez SOP; w jednej z zapowiedzianych rund termin składania wniosków wskazany jest do 31 marca 2026 r., natomiast komunikaty dotyczące wyników naborów zapowiadane były do 5 lutego 2026 r. — ze względu na różnice w cyklach konkursowych rekomendowane jest ścisłe sprawdzenie oficjalnego komunikatu przed aplikowaniem.
– W niektórych województwach terminy są inne; dla porównania Mazowiecki WUOZ prowadził nabory w czerwcu 2025 r. dotyczące prac z wcześniejszych lat, a Dolnośląski WUOZ ogłosił nabór w terminie 23.12.2025–26.01.2026 z pulą 12 mln zł i limitem 500 000 zł na zadanie.

Złóż wniosek elektronicznie przez SOP lub przez lokalne platformy wskazane przez WUOZ, by zminimalizować ryzyko błędów formalnych i przyspieszyć procedurę.

Dokumenty wymagane przy wniosku

Dokumentacja jest kluczowa. Brak kompletnego zestawu zwykle prowadzi do odrzucenia wniosku. Standardowy zestaw wymaganych dokumentów obejmuje:

  • wniosek według wzoru programu (wypełniony formularz elektroniczny lub papierowy),
  • dokumenty potwierdzające wykonanie prac: faktury, umowy z wykonawcami, potwierdzenia przelewów,
  • zezwolenia konserwatora zabytków i/lub decyzje administracyjne dotyczące prac,
  • ekspertyzy techniczne i kosztorysy: np. ekspertyza konstrukcji oraz kosztorys ofertowy,
  • dokumentację fotograficzną: zdjęcia przed, w trakcie i po zakończeniu prac,
  • akt własności lub inny dokument potwierdzający tytuł prawny do zabytku,

Brak kompletu dokumentów powoduje odrzucenie wniosku w większości procedur — przygotuj kopie cyfrowe wszystkich dokumentów, aby szybciej załączyć je w systemie SOP.

Krok po kroku: Jak przygotować wniosek

  1. sprawdź wpis w rejestrze zabytków — potwierdź numer, kategorię i zakres ochrony; wnioski dotyczące obiektów nienotowanych w rejestrze zwykle są odrzucane,
  2. zbierz pełną dokumentację przed przystąpieniem do składania wniosku — pozwolenia, faktury, ekspertyzy i zdjęcia,
  3. przygotuj szczegółowy kosztorys rozbity na pozycje robocze i materiały z wyjaśnieniem metodologii wyliczeń,
  4. wypełnij wniosek elektronicznie w SOP lub w systemie wojewódzkim; dołącz skany dokumentów i upewnij się, że wszystkie pola formularza są poprawnie wypełnione,
  5. złóż wniosek przed terminem naboru i przygotuj się na ewentualne wezwania uzupełniające dokumenty w terminie określonym przez organ przyznający dotację,
  6. po pozytywnej decyzji podpisz umowę dotacyjną lub refundacyjną i realizuj rozliczenie projektu zgodnie z harmonogramem i zasadami dokumentowania wydatków.

Ile można otrzymać — przykłady limitów i zasad

  • program krajowy „Ochrona zabytków 2026”: minimalna kwota 25 000 zł na zadanie; maksymalna kwota 5 000 000 zł na projekt; budżet programu 201,6 mln zł,
  • Dolnośląski WUOZ (przykład): pula 12 mln zł w ogłoszonym naborze i limit 500 000 zł na zadanie,
  • Mazowieckie WUOZ (przykład): refundacja do 50% kosztów prac konserwatorskich w przypadku odtworzenia właściwości zabytku.

Refundacja rzadko pokrywa 100% kosztów. Przykład: dla projektu kosztującego 200 000 zł refundacja na poziomie 50% wyniesie 100 000 zł, przy czym obowiązują limity określone w regulaminie konkursu.

Okres kwalifikowalności prac i sytuacje wyjątkowe

Większość naborów przyjmuje do rozliczeń prace wykonane w ciągu trzech lat poprzedzających rok złożenia wniosku. Dla wniosku do programu w 2026 r. oznacza to kwalifikowalność prac z lat 2023–2025. Projekty wykonane wcześniej mogą nie zostać dofinansowane, chyba że regulamin konkursu przewiduje inaczej (np. specjalne rundy dotyczące projektów powojennych lub powodziowych).

Warto również wiedzieć, że program „Ochrona zabytków 2026” obejmuje zarówno zabytki nieruchome, jak i ruchome oraz projekty związane z usuwaniem skutków klęsk żywiołowych, co może podnieść szanse aplikujących w sytuacjach nadzwyczajnych.

Najczęstsze błędy i jak ich unikać

Do najczęstszych przyczyn odrzucenia wniosków należą: brak wymaganych zezwoleń konserwatora, nieczytelne lub niekompletne faktury, brak dokumentacji fotograficznej dokumentującej stan przed i po pracach oraz niekompletne wnioski. Aby uniknąć tych problemów:
– zaplanuj kontakt z konserwatorem zabytków na etapie projektowania prac i uzyskaj niezbędne zgody przed ich rozpoczęciem,
– stosuj faktury zawierające pełne dane wykonawcy i szczegółowy opis wykonanych prac,
– wykonuj zdjęcia wysokiej jakości dokumentujące przebieg prac i ich efekt końcowy,
– sprawdź wszystkie wymagane załączniki na liście programu i dołącz je w formie skanów.

Jak rozlicza się dotacje w kontekście PIT 2026

Otrzymanie dotacji nie oznacza automatycznego zwolnienia z obowiązków podatkowych ani jednoznacznej możliwości odliczenia kwoty dotacji w PIT 2026. Wpływ dotacji na rozliczenie podatkowe zależy od charakteru świadczenia (czy jest to przychód podatkowy, czy finansowanie zadania inwestycyjnego) oraz od przepisów podatkowych obowiązujących w momencie rozliczenia. W praktyce może być konieczne:
– rozpoznanie dotacji jako przychodu podatkowego lub zwolnionego przychodu (w zależności od przepisów),
– skonsultowanie sposobu ujęcia dotacji w księgach i deklaracji podatkowej z doradcą podatkowym lub z urzędem skarbowym.

Jeśli nie ma jasnych wytycznych w regulaminie dotacji co do jej wpływu na PIT, rekomendowane jest skonsultowanie się z ekspertem podatkowym przed składaniem zeznania.

Praktyczne life-hacki zwiększające szansę na uzyskanie refundacji

Planuj etapowanie prac tak, aby główna część robót przypadała na kwalifikowany trzyletni okres. Zbieraj wszystkie dowody zapłaty — przelewy bankowe i faktury zawierające NIP wykonawcy. Składaj wnioski do programu krajowego i jednocześnie do programów wojewódzkich, jeśli regulaminy pozwalają na kumulację środków. Współpracuj z konserwatorem od wczesnego etapu projektu, aby ograniczyć ryzyko uwag formalnych. Korzystaj z systemu SOP lub lokalnych platform elektronicznych — przyspiesza to kompletowanie załączników i minimalizuje błędy formalne.

Przykładowe studium przypadku z liczbami

Projekt: renowacja dachu zabytkowego budynku mieszkalnego.
– Koszt całkowity prac: 200 000 zł.
– Wnioskowana refundacja: 50% kosztów, co daje 100 000 zł (przy założeniu zasad Mazowieckiego WUOZ).
– Projekt spełnia minimalny próg programu krajowego (25 000 zł), więc kwalifikuje się do oceny.
– Prace wykonano w 2024 r., wniosek złożono elektronicznie do 31 marca 2026 r., więc projekt mieści się w trzyletnim oknie kwalifikowalności.

Gdzie szukać aktualnych informacji i regulaminów

Monitoruj oficjalne źródła:
– stronę Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w celu poznania ogłoszeń o naborach i aktualnych regulaminów programu krajowego,
– strony wojewódzkich konserwatorów zabytków (WUOZ) dla lokalnych pul, limitów i terminów,
– System Obsługi Programów (SOP) jako platformę składania i rozliczania wniosków w projektach krajowych.

Aktualizacje terminów i zasad naborów pojawiają się przed każdym naborem; regularne monitorowanie stron MKiDN i WUOZ minimalizuje ryzyko pominięcia ważnych zmian.

Krótka odpowiedź na najczęściej zadawane pytania

Czy mogę odliczyć koszty renowacji zabytku w PIT 2026? — Nie ma uniwersalnej ulgi PIT 2026 służącej bezpośredniemu zwrotowi kosztów renowacji; główną drogą do odzyskania części wydatków są dotacje i refundacje programowe.
Czy prace z 2022 r. są kwalifikowalne do wniosku w 2026 r.? — Zazwyczaj nie; kwalifikowalność obejmuje trzy lata poprzedzające rok złożenia wniosku (dla wniosków w 2026 r. kwalifikowalne będą prace z lat 2023–2025), chyba że regulamin konkursu stanowi inaczej.
Jakie kwoty są dostępne w 2026? — W programie krajowym minimalna kwota to 25 000 zł na zadanie, maksymalnie do 5 000 000 zł na projekt; lokalne pule i limity (np. 12 mln zł w Dolnośląskim WUOZ z limitem 500 000 zł na zadanie) zależą od WUOZ.

Źródła i regulaminy programów warto czytać bezpośrednio w dokumentach MKiDN i komunikatach WUOZ oraz na stronie SOP.

Przeczytaj również:

Post Author: Anka

Wpisy Powiązane '